Nekada su bili potrebni meseci pa i godine da bi se otkrilo da neko boluje od multiple skleroze (MS). Gubitak vida, vrtoglavica, slabost u nogama ili ruci i nozi, trnjenje, zamorljivost pri izlaganju toploti, nerazjašnjena bolna stanja i brojni drugi simptomi, na prvi pogled drugih bolesti, odvedu pacijente, a nekad i njihove lekare u pogrešnom smeru. Danas postoje pouzdane dijagnostičke metode za rano otkrivanje bolesti pa je značajno uputiti pacijenta neurologu kada se posumnja na multiplu sklerozu. Rana dijagnoza omogućava i blagovremeno lečenje.

Doktorka Sanja Grgić, specijalista neurologije, nacionalni koordinator za multiplu sklerozu RS, te šef odeljenja – Centar za MS Klinike za neurologiju u Kliničkom centru u Banjaluci objašnjava da je MS bolest koja često ima simptome drugih oboljenja pa je neophodno upoznati šaroliku kliničku sliku da bi se postavila dijagnoza u ranoj fazi bolesti.
– Multiplu sklerozu zovemo bolest sa hiljadu lica jer imitira brojna neurološka i druga oboljenja zbog čega nekad prođe mnogo vremena dok se posumnja na nju. Međutim, kada porodični lekari pacijenta pošalju kod neurologa, već na osnovu anamneze i kliničke slike prepoznajemo o čemu se radi i najčešće nalazima potvrdimo svoje sumnje. Prema našim, nezvaničnim podacima, u Kliničkom centru Banja Luka iz cele RS se leči oko 1100 pacijenata koji boluju od MS-a, a sa teritorije Banja Luke oko 350. Opravdana je sumnja da ih ima znatno više, obzirom da se u manjim centrima bolest teško dijagnostikuje i jer sami pacijeti, posebno u ruralnim područjima, ne traže lekarsku pomoć. Stoga je upravo značajno medicinsko prosvećivanje stanovništva. Pred nama je i formiranje baze obolelih od multiple skleroze u RS kao značajan zadatak – kaže dr Grgić i najavljuje obeležavanje Svetskog dana borbe protiv MS-a sa članovima Udruženja obolelih od MS-a u RS, 30. maja u Centru za socijalni rad u Banjaluci.

Kako se objašnjava nastanak MS-a?
– To je imunoposredovano oboljenje koje nastaje udruženim delovanjem spoljnih i unutrašnjih faktora. I pored brojnih istraživanja bolest nije etiološki potpuno razjašnjena. Uprkos tome danas imamo lekove koji bolest usporavaju, sprečavaju učestala pogoršanja i progresiju, a samim tim i invalidnost. Obzirom da je MS neurološko obolenje koje najčešće dovodi do invalidnosti mladih ljudi vrlo je važno što pre početi sa lečenjem.

Šta se dešava pacijentu u organizmu kada boluje od ove bolesti?
– Kako je ovo autoimuno, dismenovano, demijelinizaciono oboljenje centralnog nervnog sistema, to znači da dolazi do gubitka mijelina i stvaranja plakova na predilekcionim mestima centralnog nervnog sistema. Bolest karakteriše diseminacija i u vremenu i prostoru. Najčešći oblik bolesti je relapsno-remitentni koji karakteriše smenjivanje relapsa (pogoršanja) i poboljšanja bez nagomilavanja neurološkog deficita. To je upravo forma bolesti na koju sa posebnom pažnjom terapijski delujemo (imunomodulatorima) i sprečavamo progresiju i njen prelazak u sekundarno progresivnu formu.

Koji su simptomi MS-a?
– Kod 30 odsto mladih pacijenata prvi simptom koji se javlja je retrobulbarni neuritis ili nagla slabovidost na jedno oko, često praćeno bolom. Ipak najčešći inicijalni simptomi su motorni (slabost noge, ruke) i senzitivni (trnjenje, mravinjanje, žarenje). Značajni simptomi su i vrtoglavica, poremećaj ravnoteže, poremećaj kognicije (pad koncentracije, pamćenja i održavanja pažnje), češće mokrenje, nemogućnost kontrole mokrenja, pad libida kao i seksualna disfunkcija. Danas znamo i da su bol, depresija i zamor vrlo značajni simptomi multiple skleroze, a često i inicijalni simptomi. Centralna neuropatska bol je prisutna kod 50-70 odsto bolesnika sa MS, a svaki drugi ima depresiju. Kad pominjemo zamor u MS mislimo na patološku zamorljivost koja se pogoršava pri izlaganju toploti. Glavobolju kao simptom se javlja kod 18 odsto obolelih.

Ko oboleva od MS-?
– Od ove bolesti češće obolevaju žene od muškaraca i to u omjeru 2:1. MS se najčešće javlja u mlađoj životnoj dobi od 20. do 40. godine života. Granica se stalno pomera pa tako imamo pacijente sa prvim simptomima već oko 15. godine kao i one u pedesetim godinama života.

Kako se postavlja dijagnoza?
– Klinička slika pacijenata sa MS-om je veoma šarolika. Dobra anamneza i neurološki pregled su vrlo značajni u postavljanju dijagnoze MS. Uradi se baterija evociranih potencijala (EP), magnetna rezonanca (MR) glave i izoelektrično fokusiranje (IEF) likvora. Sve ove dijagnostičke metode se obavljaju u našoj ustanovi. Sa ponosom mogu reći da smo IEF likvora počeli raditi u Centru za MS, prvi u BiH početkom 2009. godine čime smo i zaokružili sve potrebne metode da bi se MS sa sigurnošću dijagnostikovala. Pored ovoga se rade i brojna laboratorijska i imunološka pretraživanja da bi se isključila druga oboljenja. IEF likvora nam je značajna za potvrdu dijagnoze, ali ima i prognostički značaj. Nakon što postavimo dijagnozu, pratimo pacijenta kako bismo odredili formu bolesti i učestalost jer to određuje terapijski pristup i prognozu bolesti.

Mogu li pacijentkinje sa MS-om da iznesu trudnoću?
– Samu trudnoću pacijentice dobro podnose i uglavnom nemaju relapse, ali postporođajni period je rizičan i vrlo su česta pogoršanja. Ukoliko pacijentice obole pre prve trudnoće važno je trunoću planirati u dogovoru sa neurologom i uskladiti sa terapijskim planom i stanjem pacijentice. Za vreme terapije imunomodulatorima svim pacijentima se savetuje kontracepcija. Značajno je informisati se kod neurologa koji će na osnovu psihofizičkog stanja pacijentice preporučiti ono što je za nju najbolje. Svaki pacijent zahteva individualni pristup. Važno je, ukoliko je moguće, da se trudnoća odvija u što je moguće boljem opštem stanju. U ovom osetljivom periodu, pored medicinske podrške, važna je podrška partnera i porodice.

Čime se suzbija bolest i šta je sa onim pacijentima na koje ne deluje terapija?
– Samo pogoršanje bolesti se leči pulsnim dozama kortikosteroida, a relapsno-remitentna (RR) forma MS se leči imunomodulatorima koji smanjuju broj relapsa i sprečavaju progresiju bolesti. Od 2006. godine koordiniram specifičnim lečenjem MS, koje finansira Ministarstvo zdravlja RS i FZO. 40 bolesnika MS iz RS na godišnjem nivou, koji ispunjavaju medicinske kriterijume, primaju interferon beta-1b. Pacijenti koji su u progresivnoj formi leče se citostaticima. Pored ovoga pacijenti primaju simptomatsku terapiju. Vrlo je značajna fizikalna terapija i naši bolesnici imaju mogućnost balneofizikalnog tretmana u Specijalnoj bolnici za rehabilitaciju Gornja Trepča preko Fonda zdravstvenog osiguranja.

Koje su dijagnostičke mogućnosti u Kliničkom centru za MS?
– Pre 15 i više godina, svi pacijenti koji su oboljevali od MS-a odmah su upućivani u Beograd jer nismo imali dijagnostičke metode za definisanje bolesti. Od 1998. godine do danas razvilo se odeljenje za lečenje MS u okviru Klinike za neurologiju u KC Banjaluka. Prvo smo 2000. godine počeli da radimo neurofiziološko ispitivanje metodom evociranih potencijala, vizuelnih, auditivnih i somatosenzornih. Nakon toga je došla magnetna rezonanca koja se do danas razvila u gotovo savršenu metodu za otkrivanje ove bolesti. Pre tri godine, osnovali smo Neuroimunološku laboratoriju gde radimo izoelektrično fokusiranja likvora, kao prvi centar u BiH. Ovo je veoma komplikovana i senzitivna metoda, a sa napretkom tehnologije, njena preciznost je dovedena do jako visokog nivoa. Pre tri godine je i formirano odeljenje-Centar za MS koje pored hospitalnog dela ima i deo dnevne bolnice, kao i Kabinet za evocirane potencijale i Neuroimunološki laboratorij za IEF likvora. Od 2008. godine provodimo i tri velike, multicentrične, kliničke studije. Sve ovo ne bi bilo moguće bez timskog rada neurologa, medicinskih sestara i laboranta.

Izvor: Andrijana Pisarević („Press“, www.pressrs.ba)

Kategorije: Stručne novosti

Pošaljite komentar